بیش فعالی

درخواست حذف این مطلب

اختلال کم توجّهی - بیش فعالی (به انگلیسی: attention-deficit hyperactivity disorder)(به صورت مخفف: adhd) یک اختلال رفتاری رشدی است. معمولاً کودک توانایی دقّت و تمرکز بر روی یک موضوع را نداشته، یادگیری در او کند است و کودک از فعّالیّت بدنی غیر معمول و بسیار بالا برخوردار است. این اختلال با فقدان توجه، فعّالیت بیش ازحد، رفتارهای تکانشی، یا ترکیبی از این موارد همراه است. هر کودکی با شک adhd باید به دقت تحت نظر یک پزشک معاینه گردد. بسیاری از این ک ن، یک یا چند اختلال رفتاری دیگر نیز دارند. همچنین ممکن است یک مشکل روانی مانند افسردگی یا اختلال دوقطبی داشته باشند.

adhd شایعترین اختلال رفتاری در سنین کودکی و بلوغ است، و حدود ۳٪ تا ۵٪ ک ن قبل از هفت سالگی به آن مبتلا می شوند. این عارضه بیشتر در دوران ابت مدرسه برای ک ن و در هنگام بلوغ رخ می دهد و با افزایش سن بسیاری از بیماران بهتر می شوند.

علت ها

علت بیشتر مبتلایان به عارضه بیش فعالی هنوز روشن نیست ولی گمان می رود که جزو بیماریهای چند عاملی با ریشه ژنتیکی و محیط در ارتباط باشد. درمورد علت تروما و عفونت مغزی البته قطعی بودن علت وجود دارد. عامل ژنتیکی این عارضه بیشتر در پدران ک نی که دچار بیش فعالی هستند وجود دارد اما عوامل محیطی نیز بر افزایش شدت این عارضه بسیار مؤثر هستند. این اختلال به میزان دو تا چهار برابر در پسران نسبت به دختران شایعتر است. اگر در دوران نوزادی یعنی چهار هفته اول تولد، کودک با مشکل تغذیه یا بهداشتی، روانی مواجه باشد یا اگر مادر در دوران بارداری سیگار یا الکل مصرف کند، این ک ن بیشتر در معرض خطر بیش فعالی قرار دارند.

علائم

۳ علامت برای این بیماری وجود دارد:

  1. کم توجهی (یا کم دقتی)
  2. بیش فعالیتی (یا فزون کنشی)
  3. رفتارهایی که انگیزه آنی دارند و بدون فکر قبلی انجام داده می شوند

رفتار کودک معمولاً همراه با پرتحرکی، بی توجهی و رفتارهای ناگهانی است. این رفتارها از قبیل انجام کارها به طور نیمه کاره، عدم تلاش ذهنی برای انجام تکالیف، فعالیت و تحرک بدنی بسیار بالا حتی زمانی که مشغول بازی نیستند، گم پی در پی وسایل شخصی، نداشتن تمرکز و دقت بالا در انجام کارها می باشد. در دوران مدرسه ممکن است بروز اختلالات یادگیری خصوصاً اختلال در خواندن و نوشتن را داشته باشیم.

معمولاً این ک ن با افزایش سن بهتر می شوند. البته بهبودی قبل از دوازده سالگی بعید است ولی بین سنین دوازده تا بیست سالگی اکثریت موارد مبتلا به این اختلال بهبود می یابند. در پانزده تا بیست درصد موارد علائم تا بزرگسالی باقی می ماند. افراد مبتلا به این اختلال در بزرگسالی علائم مربوط به پرتحرکی را ندارند بلکه بیشتر بی قراری دارند؛ تکانه ای عمل می کنند و اختلال توجه و تمرکز نشان می دهند.

نقش ژنتیک

adhd به صورت فامیلی ظاهر می شود. عوامل ارثی محکمی در مطالعهٔ خانواده ها، دوقلوهای و غیر پیدا شد. (۱۹۹۲ و ۱۹۹۷). در یک مطالعهٔ استرالیایی بین ۱۹۳۸ خانواده با دوقلو مشخص شد که اگر یکی از دوقلوها adhd داشته باشد، در ۸۲ درصد و در غیر ۳۸ درصد برادر یا خواهر او هم داراست.

درمان

روش درمان این بیماری می تواند روان درمانی یا دارویی به تنهایی یا ترکیبی از اقدامات دارویی با اقدامات روان درمانی باشد. درمان دارویی adhd براساس داروهای محرک عصبی و غیر محرک استوار است. از جمله داروهای محرک داروی متیل فنیدیت (با نام تجاری قرص ریتالین) و دگزامفتامین است. داروهای غیرمحرک مانند آتومو تین (مهارکننده بازجذب نوراپینفرین) و داروهای maois می باشند.

درمان های غیردارویی این بیماری عبارتند از کاردرمانی، گفتار درمانی و درمان شناختی رفتاری، خانواده درمانی، مداخله در مدرسه، آموزش مهارتهای اجتماعی، آموزش مدیریت والدین ونوروفیدبکاست. همچنین اخیراً بهبود بیماری adhd از طریق بازی با کودک (بازیِ درمانی) نیز در بین متخصصین رواج یافته است.بازی های درمانی اصول درمانی زیادی را دربرمی گیرند و به بچه ها کمک می کنند تا دربارهٔ مشکلاتشان گفتگو نمایند. همچنین به آن ها مهارت های ویژه شناختی و رفتاری را یاد می دهد. مثلاً بچه ای که مشکلات خودکنترلی دارد مهارت های مهم اجتماعی مثل رعایت نوبت، گوش دادن به صحبت دیگران، رعایت قوانین بازی و غیره را نیز در حین بازی یاد می گیرد.

را ارهایی برای والدین

در ایران تا کنون پنج بازی درمانی با نام های ببین و بگو (برای بهبود نقص توجه)، صورت های فضایی (برای بهبود نقص توجه)، مجموعه بازی کنترل خشم (برای بهبود کنترل تکانشگری و مدیریت هیجان خشم)، مجموعه بازی خویشتنداری (برای بهبود کنترل تکانشگری و مدیریت هیجانات) و کودک توانا (برای کاهش ترس از تزریق در ک ن مبتلا به دیابت نوع ۱) برای کمک به بهبود بیماری های ک ن و نوجوانان به صورت علمی طراحی و تولید شده اند.

برای کودک برنامه ریزی کنید. کودک مبتلا به این اختلال در محدودهٔ قوانین بهترین عملکرد را دارد. برای هر روز از قبل برنامه ریزی کنید و این برنامه را در جایی که کودک بتواند ببیند آویزان کنید. هرچه این برنامه دقیق تر باشد، محدودیت های بیشتری برای کودک ایجاد می کند تا بهتر رفتارش را کنترل کند.

محیط را ساده و ت کنید. در محیط شلوغ، کودک شما به راحتی تمرکزش را از دست می دهد و تحریک پذیر می شود به طور کلی سرو صدای خانه را کم کنید.

آموزش تماس چشمی به کودک. وجه مشترک این گونه ک ن این است که نمی توانند برای مدت طولانی به ی که در حال صحبت است نگاه کنند. از این بازی استفاده کنید تا مهارت تماس چشمی را در کودک ایجاد کنید: بازی «نگاهتو برنگردون»، بدین ترتیب است که شما و کودکتان به چشمان یکدیگر خیره شوید. هر زودتر خسته شد و نگاهش را برگرداند بازنده است. زمان خیره شدن را ثبت کنید و هر بار که کودک بتواند نگاهش را بیشتر ثابت نگه دارد، او را تحسین کنید.

استفاده از ساعت زنگ دار. برای افزایش مدت زمانی که کودک می تواند آرام بنشیند از این وسیله استفاده کنید. از کودک بخواهید بکوشد تا ساعت را ش ت دهد. اگر می خواهد تکلیف مدرسه اش را در زمان کوتاهتری تمام کند، از او بخواهید یک هدف زمانی تعیین کند. برای نمونه: «این درس را در ظرف ۵ دقیقه خواهم خواند» سپس به او بگویید ساعت را روی ۵ دقیقه تنظیم و خودش را م م کند که ۵ دقیقه بنشیند و آن درس را تمام کند. هر بار که موفق به انجام این کار شد، می تواند یک مرحله جلوتر برود و هدف بعدی اش را تعیین کند و بدین ترتیب، زمان درس خواندن یا انجام تکالیفش را افزایش دهد. در هر مرحله او را تشویق نمایید.

آموزش تسلط بر خود. به کودک بیاموزید که رفتارش را با گفتار شفاهی کنترل کند. وقتی او همراه شماست شروع به انجام کاری ید و مدام با خود با صدای بلند چنین حرف بزنید: ” باید حواسم به کاری که دارم می کنم جمع باشه. ” به کودک بیاموزید ابتدا با صدای بلند با خودش صحبت کند و سپس آرام و بی صدا. استفاده از گروه ها مشاوره ای برای آموزشهای لازم در این زمینه می تواند راهگشا باشد.

به منظور کاهش خطر ابتلا به اختلال نقص توجه- بیش فعالی (adhd):

  • در زمان بارداری از هر چیزی که ممکن است به رشد جنین آسیب وارد کند، اجتناب کنید. برای مثال الکل مصرف نکنید، داروهای تفریحی و سیگار مصرف نکنید.
  • از اینکه کودکتان در معرض آلاینده ها و سموم قرار بگیرد، محافظت کنید از قبیل دود سیگار و سرب موجود در رنگ (که در بعضی از ساختمان های قدیمی یافت می شود).

گام هایی برای کاهش علایم بیش فعالی در ک ن مبتلا به اختلال نقص توجه- بیش فعالی (adhd)

صبحانه مناسب بخورید. گرسنگی، افت و افزایش قند خون می تواند منجر به افزاش بیش فعالی شود.

تنفس عمیق را آموزش دهید. یوگا و مدیتیشن هم مناسب است.

قدم زدن. زمانی که کودک شما بیش فعال است او را به بیرون ببرید و قدم بزنید.

ساختار بدهید. برای ک ن بیش فعال برنامه روزانه مشخص کنید. مطمئن باشید که تمام روزها طبق برنامه پیش می رود. وقتی که افراد بیش فعال دقیقا می دانند که شما چه می خواهید، عملکردشان بهتر می شود.

موسیقی های آرامبخش گوش کنید.

یک ناحیه آرامش ایجاد کنید. قسمتی از خانه را برای فرزند خود مشخص کنید و از او بخواهید در آن جا آرام و مشغول باشد، مثلا نقاشی کند.

هر روز ورزش کنید.

خودتان را آرام نگه دارید. اگر والدین ناراحت یا عصبانی باشند، علایم بیش فعالی افزایش پیدا می کند.

مرکز توانبخشی ایران زمین 34249426 - 083